"From Inside Out", Wim Wenders over architect Peter Zumthor

Bovenaan: 
Het Steilneset Memorial in het Noorse Vardø, langs de kustlijn van de Barentszee, is een indrukwekkende gedenkplaats, ontworpen door architect Peter Zumthor en kunstenares Louise Bourgeois. Het gedenkteken eert de slachtoffers van de zeventiende-eeuwse heksenvervolgingen in de regio Finnmark, waar tientallen mensen werden veroordeeld en verbrand. De opvallende constructie bestaat uit een honderd meter lange, hangende houten structuur, die een smalle tentoonstellingsgang omsluit. © Bjarne Riesto. 

In het werk van de compromisloze architect Peter Zumthor draait alles om het spel van licht en materiaal

 Peter Zumthor in april dit jaar in in Los Angeles.Bron Michael Buckner / Getty 

Artikel geschreven door Kirsten Hannema, de Volkskrant, gepubliceerd op 7 september 2026.
De foto’s vond ik op de site van PA (zie onderaan).

Regisseur Wim Wenders raakte bevangen door de atmosferische gebouwen van Peter Zumthor en werkte veertien jaar aan zijn documentaire over de atypische sterarchitect, met Zumthor-fan Brad Pitt als uitvoerend producent. Wie is deze Zwitser die ‘van binnen naar buiten’ ontwerpt?   

Tijdens de bouw van het Kolumba Museum voor kerkelijke kunst in Keulen, ontworpen rondom de ruïne van de Sint-Columbakerk, constateerde architect Peter Zumthor dat het beter was om een reeds gemetselde muur een halve meter op te schuiven. Maar dat brengt extra kosten met zich mee, en leidt tot vertraging, wierp de opdrachtgever tegen. Niets mee te maken, zei Zumthor. ‘Sommige dingen doen pijn, maar jullie zullen me dankbaar zijn.’ En anders zou hij weglopen. De muur werd verplaatst. 

^{Klik om te vergroten}

Een vierkante gerookte glazen kamer met zijn dak van 12 meter aan weerszijden, met de installatiewerken van Bourgeois. Het is een van de nieuwste werken van Bourgeois voordat ze kort overleed.

Kolumba Museum, ontworpen door Peter Zumthor, dat geschiedenis en moderne architectuur integreert, © Jose Fernando Vazquez

---

Typisch Zumthor, vindt de Nederlander Serge Schoemaker. Hij was als projectarchitect aanwezig bij het bouwoverleg in Keulen. Schoemaker: ‘Zumthor is een man van ongelooflijke compromisloosheid, voor wie elk detail ertoe doet. Dat maakt zijn architectuur zo goed.’ 

Vertrouwdheid 

Op andere momenten is het juist Zumthor zelf die een concessie doet. Toen zijn dochter de tekeningen bekeek van hun nieuwe, door hem ontworpen huis-met-atelier, was zij boos geweest, vertelde de Pritzker Prize-winnaar ooit in een interview. 

‘Waar is de richel?!’, had ze gevraagd. In de keuken van hun oude huis – aan de overkant van de straat – bevond zich een houten rand waarop spulletjes stonden. Zij was daaraan gehecht, legde ze aan hem uit. ‘Naar die vertrouwdheid ben ik op zoek’, aldus Zumthor, die alsnog eenzelfde richel maakte. 

Nog iets wat typisch is voor Zumthor: hoe zijn nieuwe huis er van buiten moest uitzien, bedacht hij later; ‘het ontwikkelt zich eigenlijk van binnen naar buiten’, legde hij uit. Ofwel, From Inside Out, zoals de documentaire over zijn oeuvre heet die de Duitse regisseur Wim Wenders over hem maakte. 6 september was de première op het filmfestival in Venetië. 

Spel van licht en materiaal 

Het thermencomplex in Vals, een ontwerp van Peter Zumthor © Anke Thomass/Getty.

---

Veertien jaar lang werkte Wenders aan de film, waarin hij de kijker meeneemt op een zintuiglijke reis door Zumthors gebouwen, die draaien om het spel van licht en materiaal. Van het wereldberoemde thermencomplex in Vals (1996) – dat de architect met lokaal gewonnen kwartsietsteen bouwde als voortzetting van het omringende berglandschap – tot het pas opgeleverde Los Angeles County Museum of Art (LACMA), een glooiende kunsthal van ruig beton. 

Het Los Angeles County Museum of Art in Los Angeles, een glooiende kunsthal van ruig beton. Beeld: Getty - Los Angeles Times

---

Foto’s: ’6 Iconic Works by Peter Zumthor’

^{Fragment uit "From Inside Out"}
Bezoek van Siri Hustvedt aan het Steilneset Memorial

https://youtu.be/RRjN-kiT98k

De officiële 'first look' clip van "From Inside Out", de 3D-documentaire van Wim Wenders over de bekende Zwitserse architect Peter Zumthor. In deze specifieke scène zie je de Amerikaanse auteur en essayist Siri Hustvedt. De clip volgt haar tijdens haar allereerste, indrukwekkende bezoek aan het door Zumthor ontworpen Steilneset Memorial in het noorden van Noorwegen. Dit monument is gebouwd ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de 17e-eeuwse heksenprocessen in Vardø. Het monument herdenkt de slachtoffers van de heksenvervolgingen, wat in de kern een brute uiting was van historische vrouwenhaat en angst voor de autonomie van de vrouw. Dit is misschien wel hét centrale thema in Hustvedts werk. In haar veelgeprezen roman De vlammende wereld (The Blazing World) stelt ze de uitsluiting, demonisering en marginalisering van intellectuele en creatieve vrouwen in een patriarchale maatschappij op felle wijze aan de kaak. Als essayiste en filosofe schrijft Hustvedt veelvuldig over de relatie tussen herinnering, het menselijk lichaam en de fysieke ruimte. Haar bezoek aan het monument — een lange, houten, geïsoleerde cocon ontworpen door Peter Zumthor — is voor haar een fysieke ervaring van het geheugen. Ze onderzoekt hoe architectuur en kunst in staat zijn om het onzichtbare lijden uit het verleden tastbaar te maken voor het lichaam in het heden. Wim Wenders brengt haar in de film dus niet naar Vardø als historicus, maar als een denker en auteur die haar hele leven al reflecteert op hoe we als mensheid omgaan met trauma, de onderdrukking van de vrouw en de spoken uit ons verleden.

EINDE